Ruim baan voor de stopmachines

Koplampen in een grijze lucht, geluid dat aanzwelt. Het gevaarte komt dichterbij. Het is dertig meter lang, vier meter hoog en heeft het gewicht van twintig olifanten. Onverstoorbaar ploegt het door het ballastbed. Vlak voor ons komt het tot stilstand en opent zijn flanken. Welkom aan boord van de CSM 09-3X. Een werk in het najaar van 2014.

Station Apeldoorn is verlaten. Geen passagiers, alleen twee stopmachines en een ballasttrein. Buiten is het waterkoud, maar in de voorcabine van de CSM 09-3X, de grootste stopmachine van Strukton Rail, brandt de kachel. Machinebediener Henk Geurts heeft het flink warm gestookt. En als we koffie willen: er is een koffiezetapparaat aan boord, zelfs een magnetron. Onderhoudswerk vindt vaak ’s nachts plaats en dan is het fijn als je een maaltijd kunt opwarmen.

“De voorcabine is het commandocentrum van de machine.”

Vandaag is een speciale klus: in 2020 moeten alle stations voldoen aan de Europese in- en uitstaphoogte van 76 centimeter, zodat reizigers makkelijk in en uit de (toekomstige) trein kunnen stappen. Dit weekend is station Apeldoorn aan de beurt. Eerder zijn de perrons al verlaagd. Nu worden de sporen verhoogd. Werk aan de winkel voor de stopmachines, die zowel hoogte- als zijligging van het spoor corrigeren. De machine licht het spoor, waarna de zogenaamde pickels (stopaggregaten) ballast onder de dwarsliggers stoppen om de gewenste ligging en hoogte te realiseren.

Flikkerende lampjes

Flikkerende lampjes, uitslaande meters, piepjes, grafieken die uit een printer rollen, de voorcabine is het commandocentrum van de machine en de favoriete werkplek van Henk. Op de ALC computer opent hij het document met de meetgegevens. Spoor 2 moet 8 millimeter naar links en 32 millimeter omhoog. ‘Dat moet in een keer lukken’, concludeert Henk. ‘Voor de machine sowieso geen probleem, die tilt het spoor met gemak een meter omhoog. Maar we houden ons aan de Duitse normen en lichten maximaal 6 centimeter per gang. Wanneer je laag voor laag aanbrengt, komt het spoor mooi strak te liggen.’ Waterpas, daar draait het om. Nauwlettend houdt Henk de verschillende controle-instrumenten in de gaten. Ze staan in verbinding met een satelliet en geven aan of de ligging overeenkomt met de ingevoerde meetgegevens. Machtig, vindt Henk: ‘Voor in de machine wordt het werk gemaakt. Als ik zou zitten te slapen, gaat het mis.’

In de stopcabine

In de stopcabine beperkt het uitzicht van stopper Rudi Neihof van Strukton Rail zich tot de pickels, de werkende delen van de machine. Het lawaai is hier harder dan in de voorcabine en we worden behoorlijk door elkaar geschud. Rudi heeft nergens last van, zijn super-de-luxe stoel staat volledig los van de machine. De stopper bedient de pickels. Wanneer hij de pedalen intrapt, gaan deze knijptangen de grond in. Het is spannend werk. ‘Een fractie te laat betekent
een enorme dreun en drie kapotte dwarsliggers’, zegt Rudi. ‘Dat wordt je niet in dank afgenomen, want het uitgraven en vervangen van dwarsliggers is een gigantische klus.’ En dus houdt Rudi zijn ogen strak op de pickels gericht. Toch gaat het bij iedere stopper wel een keer mis, weet hij. ‘Vooral bij spoorvernieuwingen, dan wordt er zo veel ballast gestort dat de dwarsliggers erin verdwijnen en je blind moet stoppen.

Hangbuikzwijntje

Via de portofoon meldt ploegleider Olaf Kee dat we overgaan van houten bielzen op betonnen
dwarsliggers. Een belangrijke aanwijzing, want de betonnen dwarsliggers zijn dikker en dus moeten de pickels dieper de grond in. Even later spot Olaf een hangbuikzwijntje, jargon voor een las. Vakkundig loodst hij stopper Rudi over deze verdikking in het spoor heen. ‘De man buiten vormt de ogen en oren van het team’, legt Rudi uit. Hij waarschuwt voor kabels, borden en andere obstakels. Er zitten kabelpotten van 10.000 euro bij, als we daarbij in de buurt komen doen we het even rustig aan.’ 

“Waterpas, daar draait het om”

Zwaaien naar de Unimat

Hoera. Voor de derde keer passeren we de Unimat die op het naastgelegen spoor aan het werk is. ‘Die dinkey toy is nog niet verder dan het eerste spoor’, lacht Rudi. Het is een wisselstopmachine, hij kan weliswaar ook op recht spoor uit de voeten, maar licht de dwarsliggers één voor één. Wij lichten er drie tegelijk en kunnen wel 1.700 meter spoor per uur doen.’ Dus de Unimat gaat langzamer maar kan meer? ‘Mwah, hij kan wissels stoppen’, geeft Rudi schoorvoetend toe. Dat het hoofdzakelijk gein is blijkt als de middagploeg van de Unimat arriveert: voor de mannen aan het werk gaan, springen ze enthousiast op de 3X om hun collega’s gedag te zeggen.

Achtbaan

Olaf, Henk, Rudi en Willem vormen het vaste team van de 3X. Ze zijn trots op ‘hun’ machine: een machtig stuk speelgoed van enkele miljoenen euro’s. Het reguliere onderhoud doen ze
zelf en ook bij de revisies in de werkplaats in Zutphen verliezen ze de machine niet uit het oog. Hij hoort onbetwist tot de giganten van het spoor en is ook internationaal veelgevraagd. Gisteren was hij nog actief op het Duitse spoor, vertelt Olaf. Precisiewerk, want de treinen rijden daar 200 kilometer per uur, de toegestane afwijking is minimaal. Nog mooier zijn de projecten in Scandinavië, waar we sporen aanleggen of vernieuwen. ‘Dan slingeren de sporen alle kanten op, een achtbaan is er niets bij. Voor ons een prachtige klus: in drie werkgangen hebben we het weer kaarsrecht!’ Ook de sporen bij Apeldoorn liggen er vanavond perfect bij. Alweer een station klaar voor 2020.

Tekst: Helen van den Broek. Beeld: Tjitske Sluis

Project 76: Prettig instappen

In 2020 moeten alle stations in Nederland voldoen aan de Europese instaphoogte van 76 centimeter, zodat we makkelijk in de (toekomstige) treinen kunnen stappen. De werkzaamheden in Apeldoorn maken deel uit van een vierjarig contract waarbij Strukton veertig stations aanpast.

Vacature

Krol-machinist

Ben jij die machinist die al minimaal vijf jaar ervaring heeft met het bedienen van een Krol en vind je het ook nog eens prettig om te werken in nachten en weekenden? Dan ben jij degene die we zoeken!

Lees meer